Nạn đói năm Ất Dậu, 70 năm nhìn lại

Nạn đói năm Ất Dậu, 70 năm nhìn lại

Nạn đói năm 1945 ở nước ta đã làm chết hơn 2 triệu người. 70 năm trôi qua, những chứng tích lịch sử về nạn đói ấy chỉ còn những bức ảnh của Võ An Ninh và những nấm mồ tập thể nằm sâu dưới lòng đất lạnh. Tai họa lịch sử ấy còn mãi khắc sâu nỗi đau thương, mỗi lần nhắc đến, nhiều người lại rưng rưng nước mắt.

Vì sao đói?

Vì sao dân chết đói nhiều như vậy? Trước hết là do Phát xít Nhật và thực dân Pháp chuẩn bị cho chiến tranh, cướp hết thóc gạo của dân, chúng bắt dân nhổ lúa trồng đay và trồng cây thầu dầu. Tiếp đó là thời tiết ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất lương thực tại miền Bắc, khiến mất mùa 3 vụ liền. Rồi tháng 8-1945, một trận lũ khủng khiếp đã gây vỡ đê tại 79 điểm, ngập lụt 11 tỉnh ở miền Bắc, ảnh hưởng tới cuộc sống của 4 triệu người… Sau cơn lũ là bệnh dịch tả lây lan nhanh và rộng khắp, người dân không có thuốc men, lương thực khiến cho nạn đói càng thêm trầm trọng.

Lâu nay, mọi người vẫn quen nói “nạn đói năm Ất Dậu 1945”. Nhưng thực ra, nạn đói ấy bắt đầu từ tháng 3-1944 kéo dài sang nửa đầu năm 1945 và chỉ thực sự chấm dứt vào tháng 8-1945.

Đói như thế nào?

Nạn đói xảy ra ở khắp tỉnh Thái Bình là khủng khiếp nhất. Số người chết nhiều không đếm xuể là ở cây số 3, Quốc lộ 10 từ Thái Bình đi Nam Định.

Trong cuốn sách “Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thái Bình”, xuất bản năm 1986 có ghi: “Năm 1945, cả tỉnh có 280.000 người chết đói, mất 1/4 tổng dân số. Những địa phương chết nhiều nhất là xã Tây Lương (Tiền Hải) 67%; Sơn Thọ (Thái Thụy) 79%; xã Thanh Nê (Kiến Xương) có 4.164 người thì chết gần 2.000 người; xã Tây Ninh (Tiền Hải) có 171 gia đình chết không còn một ai…”.

Viện Sử học Việt Nam có lưu bức thư của một tác giả nước ngoài là Vespy viết tháng 4-1945 tả về thảm cảnh nạn đói: “Họ đi thành rặng dài bất tuyệt, người nào người ấy rúm ró dưới sự nghèo khổ, toàn thân lõa lồ, gầy guộc giơ xương, ngay cả những thiếu nữ đến tuổi dậy thì đáng lẽ hết sức e thẹn cũng thế.

Thỉnh thoảng họ dừng lại vuốt mắt cho một người đã ngã và không bao giờ dậy được nữa… người ta thật lấy làm xấu hổ cho cái kiếp con người”.

Cụ Lại Văn Hằng năm nay 87 tuổi ở thôn Trung Tiến, xã Tây Lương (Tiền Hải) nhớ mãi hình ảnh 2 mẹ con nằm ngay bên vệ đường, mẹ chết trước, ánh mắt con đờ đẫn cứ nằm trên bụng mẹ bú mẩu da nhỏ dính trên bộ ngực toàn xương xẩu.

Có người đàn ông mang theo mấy củ khoai cùng với nắm cơm làm lương thực ăn dọc đường. Xung quanh ông là những con người nằm im bất động, sống hay chết cũng không biết. Mệt quá nên ông đành ngồi lại nghỉ ngơi thì bất thần những thây ma ngóc đầu dậy, rồi xúm vào vồ lấy nắm cơm. Có một người giật được, cho ngay vào mồm, nhưng chưa kịp nuốt thì đã bị những kẻ khác dùng tay bóp nghẹt cổ họng, thè cả lưỡi và rơi miếng cơm ra. Cả nhóm lại nhảy vào xâu xé miếng cơm đó…

Cuốn Lịch sử Đảng bộ xã Tây Lương (Tiền Hải) ghi rõ: Gia đình bà Nhang Vui ở xóm Trại (Hoàn Khê) có 30 người thì tới 27 người chết đói. Gia đình ông Hoàng Bê ở thôn Hiên, có 5 người gồm 2 vợ chồng và 3 đứa con, chết sạch cả nhà mà không ai biết. Gia đình cụ Hoàng Phúc 4 thế hệ gồm bố, con, cháu, chắt, tổng số 31 người thì chết 26 người. Một ngõ ở xóm giữa thôn Thượng, có 9 gia đình với 61 nhân khẩu thì chết đói mất 59 người. Bên cạnh đó, còn có nhiều gia đình cả con, cháu tới 23-24 người chết không còn một ai. Theo số liệu thống kê của các dòng họ, hậu quả của nạn đói khủng khiếp năm Ất Dậu khiến 3.968 người ở xã Tây Lương bị chết. Người chết nhiều đến nỗi những người còn sống không chôn kịp.

Cụ Lại Văn Hằng kể tiếp: Nạn đói ập đến vào năm cụ 17 tuổi. Cụ theo mọi người trong làng đi bắt chuột, đào củ chuối, hái rau má, bẻ cây ngô… Cuối cùng tất cả cũng hết. Có người ăn cả đất, có người ăn cả trấu, mùn cưa, lại có người thấy quan Tây cưỡi ngựa đi qua, họ liền đi theo hốt phân về đãi, hy vọng tìm thấy những hạt ngô chưa bị tiêu hóa hết để nấu lên ăn. Ở xóm này, họ Lại nhà cụ chết nhiều nhất. Ở xã Tây Lương, họ Tô là dòng họ lớn nhất. Nhưng trong nạn đói, dòng họ Tô ở xóm Trại, thôn Nghĩa chỉ còn duy nhất ông Tô Văn Nuôi sống sót. Năm 17 tuổi thì ông xung phong đi bộ đội.

Cạnh Bảo tàng tỉnh Thái Bình cách đây 70 năm là trại tế bần do những thân hào, nghĩa sĩ yêu nước đứng ra thành lập. Họ vận động những nhà giàu có trong vùng quyên góp để nấu cháo phát chẩn cứu đói. Và sau này, người ta gọi đây là “Nhà máy cháo” đi kèm với câu thơ: “Thái Bình có cái cầu Bo/ Có nhà máy cháo, có lò đúc muôi”.

Cũng từ nạn đói năm 1945, dân Thái Bình lũ lượt bỏ quê, đi khắp nơi kiếm sống. Do đó mới có câu ca: “Thái Bình là đất ăn chơi/ Tay bị, tay gậy khắp nơi tung hoành”.

Năm 1993, các nhà sử học về tìm hiểu lại nạn đói ở Thái Bình, không ai cầm nổi nước mắt khi nghe các nhân chứng kể chuyện.

Nông thôn mới và Thái Bình hôm nay

Trao đổi với chúng tôi, ông Phạm Văn Xuyên, Phó chủ tịch tỉnh Thái Bình cho biết: Từ năm 2011, Thái bình được chọn làm điểm về phong trào xây dựng nông thôn mới của cả nước. Đến nay, 130/280 xã của tỉnh đã đạt chuẩn quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Tỷ lệ hộ nghèo hiện chỉ còn hơn 3%, là tỉnh dẫn đầu cả nước về giao thông nông thôn từ năm 1995.

Tỉnh đã có 10 khu công nghiệp với 126/144 dự án đi vào hoạt động hiệu quả. Tổng sản phẩm trong tỉnh (GRNP) tăng gần 8%, cao hơn mức tăng trưởng chung của cả nước (5,8%).

nan-doi-nam-at-dau-70-nam-nhin-lai
Khách sạn Dầu khí Thái Bình

Trung tâm Điện lực Thái Bình đang xây dựng tại xã Mỹ Lộc, huyện Thái Thụy với vốn đầu tư 2,1 tỉ USD, có công suất 1.800MW. Tại đây có Nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2 do Tập đoàn Dầu khí Việt Nam đầu tư, dự kiến phát điện vào cuối năm 2016.

Từ thành phố Thái Bình về đến xã Tây Lương (Tiền Hải) là chặng đường chừng 20km. Hôm nay hai bên đường nhựa phẳng phiu là những cánh đồng lúa xanh mơn mởn, nhìn hút tầm mắt. Không ai nghĩ, gần 70 năm trước, nơi đây là một tâm điểm của chết đói.

Từ Tây Lương đi về hướng biển là khu công nghiệp Tiền Hải với nhà máy sứ nổi tiếng và các nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng dùng khí ga. Đầu tháng Tám này, dòng khí thiên nhiên đầu tiên do Tập đoàn Dầu khí Việt Nam khai thác ngoài khơi đã được dẫn về đến Trung tâm phân phối khí Tiền Hải. Đây là dự án do PV GAS làm chủ đầu tư với mức vốn hơn 91 triệu USD. Dòng khí này sẽ góp phần quan trọng phát triển kinh tế ở đồng bằng Bắc bộ nói chung và tỉnh Thái Bình nói riêng.

Thái Bình cũng là cái nôi sinh ra ngành Dầu khí Việt Nam. Nhiều cán bộ của ngành Dầu khí là người Thái Bình, đã cống hiến trọn đời và trưởng thành tại những lĩnh vực khác nhau trong ngành Dầu khí. Những năm gần đây, các đơn vị của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam đã ủng hộ cho Thái Bình hàng trăm tỉ đồng xây dựng các công trình phúc lợi, xóa đói giảm nghèo và làm từ thiện giúp đỡ các gia đình chính sách.

Ở cây số 3 trên Quốc lộ 10 xưa kia xác người chết đói chồng chất nay đã trở thành khu công nghiệp Phúc Khánh với hàng chục nhà máy mọc lên. Ngay trung tâm thành phố Thái Bình là tòa nhà Khách sạn Dầu khí cao 20 tầng được xây dựng từ năm 2010. Khi đào móng xây khách sạn, các công nhân đã phải cất bốc 500 hài cốt người chết đói năm xưa còn sót lại. Và nơi có “Nhà máy cháo” năm 1945 nay là tòa nhà bảo tàng của tỉnh và quảng trường thành phố.

Đói năm Ất Dậu 1945 đối với người dân Thái Bình sẽ mãi mãi đi vào dĩ vãng!

Categories: Tài Liệu Tham Khảo | Leave a comment

Post navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: