Daily Archives: June 16, 2018

Trận Vân Đồn và tham vọng của Nguyên chúa

Trận Vân Đồn và tham vọng của Nguyên chúa

Quan LạnBản quyền hình ảnhPHUONGPHUONG
Image captionTrên đảo Quan Lạn, huyện Vân Đồn có đền thờ danh tướng Trần Khánh Dư và Đình Quan Lạn thờ hai anh em họ Phạm, có công đánh giặc Nguyên Mông ở Thế kỷ 13.

Hơn 730 năm về trước, vào đầu năm 1288, Trần Khánh Dư đánh đắm đoàn thuyền tải lương của quân Nguyên ở Vân Đồn, góp phần cứu Đại Việt khỏi bị chiếm đóng.

Bành trướng ra biển, nhà Nguyên gặp hai thất bại lớn: xâm lăng Nhật Bản bị thần phong đánh tan thuyền, và ba lần đánh Đại Việt không đạt.

Về tầm vóc, trận Vân Đồn không lớn bằng trận Bạch Đằng (trên sông) nhưng lại tạo bước ngoặt cho cuộc chiến chống Nguyên của nhà Trần lần ba.

James A. Anderson và John K. Whitmore nhận định “trận Vân Đồn đã lật ngược thế cờ” (turned the tide), và chia đôi đạo quân xâm lược”.

Sri Lanka: Viên ngọc sắp vào tay Trung Quốc

Đặc khu kinh tế: ‘Chỉ chỉnh thời gian thuê đất, chưa đủ’

Ấn Độ – TQ giành ảnh hưởng ở Ấn Độ Dương

Từ đồng cỏ ra biển xanh

Kublai KhanBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionThuyền buồm mang tên Kublai Khan – Hốt Tất Liệt, vào cảng Hong Kong. Trung Quốc ngày nay đề cao nhà Nguyên và dùng tên triều đại này đặt cho cả tàu chiến.

Trước hết, ta cần xem sự phát triển của đế quốc Mông Cổ từ thời Thành Cát Tư Hãn và công nghệ quân sự của họ.

Khi ‘lập quốc’ (1206) trên thảo nguyên, Thành Cát Tư Hãn chỉ có các đội kỵ binh.

Bí quyết thành công của ông không chỉ là dựa vào tài cung tên của quân lính, mà còn đến từ cách tổ chức đặc biệt.

Không phong ‘con ông cháu cha’ làm tướng, Thành Cát Tư Hãn đã ‘dân chủ hóa’ quân đội, ai có tài được thăng chức, lên chỉ huy các đơn vị 10, 100 đến 1000 quân.

Từ một nhóm nhỏ, ông liên kết các bộ lạc du mục, xây dựng liên minh quân sự và tiến tới lập đội quân 80 nghìn chiến binh.

Trong quá trình chinh phục, Mông Cổ thu hút tướng tài, hàng binh Hán, Hồi, Uighur, Trung Á, Nam Á, Ả Rập, Thổ Nhĩ Kỳ và cả người châu Âu.

Kỵ binh Mông Cổ vừa có thể bao vây, tập kích, dùng cung nỏ tấn công, dùng gươm ngắn đánh giáp lá cà, hoặc mang theo thuốc nổ để đốt phá, công thành.

Phát kiến dùng đầu mũi tên bằng xương thú nặng và xuyên phá tốt hơn đầu tên gỗ, lại nhẹ hơn nên bay xa hơn mũi tên sắt giúp kỵ binh Mông Cổ có ưu thế lớn.

Quá trình bành trướng xuống Tây Á và đánh châu Âu khiến quân Mông Cổ học và tiếp thu rồi tự thiết kế xe đánh thành, máy bắn đá trọng lực, hỏa pháo và chất nổ.

Nhu cầu vận tải quân sự đưa họ bước vào lĩnh vực thủy quân và hải quân.

Năm 1265, sau 10 năm Mông Kha (Mongke) đánh Tống không nổi, em trai ông là Hốt Tất Liệt Đại Hãn (Kublai Khan) thắng Tống ở Tứ Xuyên, thu 146 thuyền.

Đây là thủy đội đầu tiên tạo cơ sở cho nhà Nguyên phát triển các hạm đội.

Mộ Thành Cát Tư Hãn: Bí ẩn không thể tìm ra?

Trung Quốc phô trương hải quân

Đường Tơ lụa, gián điệp trứng tằm và Trịnh Hòa

Không chỉ đa văn hóa tới mức cho người Âu như Marco Polo làm quan, Mông Cổ còn thu thập kiến thức hàng hải, thiên văn địa lý từ Thế giới Ả Rập, gồm các bản đồ đi biển xa và kỹ thuật tàu buồm để phát triển hải đội hùng mạnh.

Kublai KhanBản quyền hình ảnhGETTY IMAGES
Image captionKublai Khan tức Hốt Tất Liệt Đại Hãn là hoàng đế nhà Nguyên, sau khi nối ngôi anh trai, Mông Kha (Mongke) đã xây dựng thủy đội để tiêu diệt nhà Nam Tống rồi đánh Đại Lý và Đại Việt

Nhưng trước khi vươn ra biển đánh Nhật Bản, Đại Việt, Chiêm Thành và Java, quân Nguyên đã có trận đánh lớn dùng thủy quân ở Trung Quốc.

Chừng 5000 thuyền của Nguyên xuôi dòng Hán Thủy để bao vây và công phá Tương Dương, thành trì lớn cuối cùng của nhà Nam Tống.

Trận Tương Dương đi vào lịch sử quân sự như một trong 10 trận đánh lớn nhất thời Trung Cổ trên thế giới.

Sau khi hạ Tương Dương vào năm 1273, đến tháng 2/1276, thủy quân Nguyên tiến tới Hàng Châu để tiêu diệt tàn quân Tống.

Trận hải chiến Nhai Sơn (1779) đã giết chết cả trăm nghìn quân dân, quan lại nhà Tống.

Vị ấu đế cùng hoàng hậu và các đại thần đã trẫm mình tự vẫn ở Vịnh Hàng Châu, nhiều tướng tá chạy sang tỵ nạn ở Đại Việt, nước đồng văn đồng chủng.

Vì sao đánh Đại Việt?

Trước đó, nhà Nguyễn đã có hai lần đánh Đại Việt.

Lần đầu vào năm 1258, nhà Nguyên đem quân vào Đại Việt để tìm đường ngược lên phía Bắc nhằm khép lại vòng vây diệt Nam Tống.

Quân Nguyên cũng đã hạ nhà Đại Lý (Vân Nam ngày nay) nhưng vẫn phải đối mặt với hàng chục bộ lạc ‘nổi loạn’ và nhà Trần là nước triều cống cho Tống.

Lần thứ hai vào năm 1285, quân Nguyên muốn nhà Trần cho “mượn đường” đánh Chiêm Thành, nhằm kiểm soát tuyến đường biển sang Ấn Độ Dương.

Vấn đề địa chính trị khi đó giống hệt như hiện nay khi các vùng biển lại trở thành nơi hải quân các nước tranh giành ảnh hưởng.

Nhà NguyênBản quyền hình ảnhBETTMANN
Image captionTranh vẽ chiến thuyền nhà Nguyên đi sang Ấn Độ Dương

Tham vọng của Hốt Tất Liệu là biến đế chế ‘bình nguyên’ của ông thành cường quốc đại dương.

Toa Đô (Sogetu, người sau bị quân Trần bắn chết ở Hưng Yên) có tước hiệu quan phụ trách thương thuyền, tiếng Anh gọi là ‘superintendent of trade’.

Nhà lữ hành Marco Polo được một số người tin rằng đã đi cùng thuyền Nguyên đánh Chiêm Thành trở về Đại Đô, và viết nhiều về Chiêm Thành, Chân Lạp, Côn Đảo.

Cũng mục tiêu chinh phục biển của nhà Nguyên khiến họ quyết tâm đánh Đại Việt lần ba.

Ý nghĩa của trận Vân Đồn

Đại Việt Sử ký Toàn thư và Nguyên Sử đều ghi lại khá rõ trận Vân Đồn.

Các đảo nay là Cái Bầu và Quan Lạn cách bờ biển Việt Nam và Trung Quốc 50-100 km từng là điểm lý tưởng để buôn bán và phòng thủ.

Đại Việt Sử ký Toàn thư ghi rằng năm 1149, thuyền từ Java, Xiêm La và Lo Hac (Marco Polo viết là Locach, một tên gọi Campuchia), đến xin vua Lý Anh Tông cho phép được buôn bán trên các đảo Vân Đồn.

Vân ĐồnBản quyền hình ảnhPHUONGPHUONG
Image captionSử viết Trần Khánh Dư ém đoàn thuyền giữa các ngọn núi trên biển để phục kích và đánh đắm đoàn thuyền tải lương của Trương Văn Hổ

Trong trận đánh Chiêm Thành, quân Nguyên dong thuyền từ Quảng Đông và Phúc Kiến đến thẳng điểm nay gần Quy Nhơn nhưng trong trận đánh Đại Việt, một đoàn thuyền đi từ Hải Nam qua Vân Đồn.

Trước khi động binh, Nguyên làm động tác chính trị – ngoại giao là phong Trần Ích Tắc làm An Nam Quốc Vương, coi như không công nhận vua Trần Nhân Tông nữa.

Trấn Nam Vương Thoát Hoan (Toghan) làm tư lệnh chỉ huy ba mũi thủy bộ tiến vào Đại Việt mà công tác chuẩn bị diễn ra từ cuối 1286.

Sang năm 1287, Ô Mã Nhi (Omar al-Din) đưa thuyền đến bờ biển Đại Việt, thắng trận nhưng để lại đoàn thuyền tải lương và hậu cần chừng 100 chiếc đi sau.

Chuyện tiền quân đi quá nhanh, hậu cần không theo kịp cũng xảy ra ở Thế Chiến 2 khi các binh đoàn thiết giáp Panzer Division của Đức đã vào đến Liên Xô mà hậu cần chưa sang tới Ba Lan.

Nhưng trong trường hợp của quân Nguyên, Ô Mã Nhi đã dừng lại ở vùng nay là Hải Phòng để chờ hai cánh quân nữa nhằm dồn binh lực đánh trận lớn.

Trần Khánh Dư sau khi thua trận đầu đã tập kích đoàn thuyền lương thắng lợi, khiến Trương Văn Hổ phải “đổ hàng vạn thạch lương xuống biển” tháo chạy.

Phí Củng Thìn phụ trách đoàn tàu hậu cần vì gió lớn đã không vào lãnh hải Đại Việt được nên đành quay về Quỳnh Châu tập kết cùng họ Trương.

Thiếu lương lại bị khí hậu hành hạ, nên sau một loạt trận tiếp theo đều thua, Thoát Hoan quyết định lui quân.

Trên đường rút, quân Nguyên bị đánh và thua to trên sông Bạch Đằng, mất hàng trăm thuyền.

Bài học gì từ lịch sử?

Trong lịch sử quân sự thế giới, các chiến dịch thủy bộ (amphibious warfare) ít hơn nhiều so với số trận đánh trên mặt biển hoặc chỉ trên bộ.

Nổi tiếng nhất trong Thế Chiến 2 là cuộc đổ bộ từ Anh sang Pháp trong ngày D-Day năm 1944.

Ngày nay, các chuyên gia quân sự nói một trận đổ bộ từ Phúc Kiến sang Đài Loan nếu xảy ra sẽ là thách thức lớn cho Quân Giải phóng Nhân dân Trung Hoa.

Đặt trận Vân Đồn trong chiến dịch của Nguyên (1287-88) gồm 700 thuyền với hàng trăm nghìn quân triển khai trên cả ba địa bàn: biển, sông và đất liền, ta sẽ thấy rõ hơn có ý nghĩa trọng yếu của nó.

Cuộc kháng chiến chống Nguyên lần ba tuy thắng lợi nhưng Đại Việt bị suy yếu nghiêm trọng và vua Trần vẫn chấp nhận triều cống vì Nguyên còn rất mạnh.

Trong các thập niên sau đó, nhà Nguyên tiếp tục đánh Java (1293) và Pagan (nay thuộc Myanmar, 1300).

Khi đem quân sang Java, nhà Nguyên chỉ dùng thuyền đi men bờ biển Đại Việt chứ không xâm phạm vào.

Nhưng trận Java cũng thất bại và Hốt Tất Liệt không bành trướng được lãnh thổ ra các xứ Đông Nam Á.

Tuy thế, di sản của các chuyến viễn chinh là người Hán, người Hồi giáo Vân Nam, người Chiêm Thành, Java, Ả Rập và Ấn Độ đã gặp nhau, giao chiến và giao thương.

Cuộc đi biển của Trịnh Hòa, người Hồi giáo Vân Nam gốc Bukhara, vào thời Minh cũng nằm trong trào lưu này và để lại dấu ấn sâu sắc cho đến thời nay.

Sau đó nhà Thanh gốc du mục lại bế quan tỏa cảng và tự cô lập hàng thế kỷ.

Phải đến tận bây giờ Trung Quốc, với dự án ‘Một Vành đai Một Con đường’, lại đang vươn ra, trên biển, trên bộ và cả trên mạng.

Xem thêm về chiến tranh:

Lâm Tắc Từ và chuyện Trung Hoa mất đất

Thăm Bảo tàng Chiến tranh Triều Tiên ở Seoul

Đài Loan ‘phòng thủ bên trong chuỗi đảo thứ hai’

Advertisements
Categories: Chính-Trị Thời-Sự | Leave a comment

Sri Lanka: Viên ngọc sắp vào tay Trung Quốc

Sri Lanka: Viên ngọc sắp vào tay Trung Quốc

Sri LankaBản quyền hình ảnhXINHUA
Image captionCông nhân Trung Quốc xây tuyến xe lửa Matara-Kataragama ở phía Nam Sri Lanka. Ảnh của Tân Hoa Xã chụp hồi tháng 1/2018

Trên khắp Đông Nam Á, tại các thành phố cảng và các trung tâm thương mại, sự ảnh hưởng của đồng tiền Trung Quốc ngày càng trở nên rõ nét.

Một khi sáng kiến “Một vành đai, một con đường” khổng lồ của Trung Quốc rót đầu tư vào các dự án, mạng lưới giao thông và thương mại cho hàng hóa nước này sẽ được nâng cao.

Trung Quốc phô trương hải quân

TBT Trọng thăm Trung Quốc ngày 12-15/1

Lotte của Hàn Quốc đành rút khỏi Trung Quốc

Zimbabwe ‘luôn là bạn của Trung Quốc’

Các dự án này tập trung đặc biệt vào Ấn Độ Dương, nơi mà Bắc Kinh tiếp cận bằng cách mua cổ phần kiểm soát tại các cảng dọc theo các tuyến vận chuyển tốt nhất. Chiến lược này được gọi là “Chuỗi ngọc trai”.

Một trong những viên ngọc trai đó là Sri Lanka, nơi mà gần đây Tim Luard đã trở lại và ghi nhận những biến đổi tại đây:

Sau gần 50 năm trở lại Sri Lanka, tôi thở phào nhẹ nhõm khi thấy các đoàn tàu vẫn chạy dọc theo bờ biển của Colombo. Bây giờ hành khách có thể ngồi thoải mái ở các toa, chứ không phải ngồi ở trên nóc tàu như trước kia nữa. Những chiếc áo sơ mi trắng và những chiếc sarong như được cuộn mình trong gió ấm.

Tôi bị đánh thức bởi tiếng nhạc phát ra từ xe bán bánh mì, ở đây gọi là nhạc “paan”. Bữa ăn sáng bao gồm một bát sữa bò với đường thô (jaggery), ít chuối xanh, đu đủ và bưởi. Trên đường, một cặp vợ chồng đi xe máy chở hai con nhỏ chạy băng băng qua một loạt xe tuk-tuk, và chỉ có mỗi người bố đội mũ bảo hiểm.

Tôi đến thăm Bảo tàng Quốc gia để tìm hiểu thêm về văn hóa Sinhalese hai nghìn năm tuổi của hòn đảo xinh đẹp này – một nền văn hóa hấp thụ những tinh hoa nối tiếp từ các nước Ả Rập, Tamil, Malay, Bồ Đào Nha, Hà Lan và Vương quốc Anh.

Bảo tàng nằm trong một toà nhà màu trắng trang nhã, dưới những tán cây bồ đề hùng vĩ. Bên trong bảo tàng khá thoáng mát và tối. Tượng phật và các bức tranh đá cổ được trưng bày ở phía trước.

Đập ngay vào mắt tôi là một căn phòng với ánh sáng rực rỡ. Đây là phòng triển lãm đặc biệt về “Con đường tơ lụa trên biển” do Bắc Kinh tài trợ.

Triển lãm về đoàn thuyền của Đô đốc Trịnh Hòa ở MalaysiaBản quyền hình ảnhXINHUA
Image captionTrung Quốc nay đề cao các chuyến viễn du của Trịnh Hòa thời nhà Minh để thúc đẩy dự án ‘Con đường Tơ lụa trên biển’ trong thế kỷ 21. Triển lãm về đoàn thuyền của Đô đốc Trịnh Hòa ở Malaysia.
Những chuyến đi của Trịnh Hòa được ghi nhận ở khắp Đông Nam Á, chẳng hạn như trên bức tường của điện thờ này ở Penang, Malaysia.Bản quyền hình ảnhALAMY
Image captionNhững chuyến đi của Trịnh Hòa đưa người Trung Hoa sang Ấn Độ Dương bằng đường biển

Triển lãm tái hiện lại con thuyền mà đô đốc Trịnh Hòa thời nhà Minh của Trung Quốc đã dùng để đến thăm Sri Lanka vào thế kỷ 15 và trưng bày đồ gốm sứ có niên đại lâu đời.

Có mấy cô gái Trung Quốc đứng chụm lại chụp ảnh selfie trong căn phòng rồi cười khúc khích.

Sau vài ngày ở Colombo tôi nhận ra rằng những suy nghĩ của tôi về ảnh hưởng của nước ngoài đối với văn hoá Sri Lanka nay đã lỗi thời.

Hầu hết các du khách đến đây là người Trung Quốc. Tôi còn nhìn thấy một số công nhân tay cầm bát đũa đứng bên cạnh một người phụ nữ bán hàng rong bên đường.

Ở đây còn có sân vận động Tổ chim, tháp Hoa sen, các quán bar karaoke, khách sạn và khu căn hộ chung cư. Tất cả đều là của người Trung Quốc.

Galle Face Green là địa điểm lịch sử nổi bật của Colombo. Các gia đình và các cặp đôi đang hẹn hò thường đến đây để thả diều hay đi bộ dọc theo bờ sông. Phía bên này là khách sạn Galle Face nổi tiếng, nơi mà Công tước xứ Ellington và Công tước xứ Cambridge đã từng ở khi đến thăm Sri Lanka.

Ở đây, bạn có thể dễ dàng nhìn thấy các chú sóc chạy nhảy quanh các ghế sofa khi đang nhâm nhi ly cocktail lúc chiều tà.

Phía bên kia, ngay trên biển, là các cần cẩu và tàu hút bùn phun cát.

Đô thị tô giới của Trung Quốc?

Dường như Thành phố tài chính quốc tế Colombo đã bắt đầu được hình thành trên chính vùng đất hoang sơ rộng lớn này.

Công trường xây dựng khổng lồ này được bao quanh bởi các bảng quảng cáo, tương tự như những gì tôi đã nhìn thấy ở Trung Quốc, cùng với những khẩu hiệu thúc đẩy người dân tiến đến tương lai huy hoàng.

ColomboBản quyền hình ảnhXINHUA
Image captionCảng Colombo do Trung Quốc xây dựng ở Sri Lanka

Ví dụ như: “Xây dựng một thành phố đẳng cấp thế giới cho Nam Á”, “15 tỷ đô đầu tư” hay “83.000 việc làm”.

Phụ trách tài chính và xây dựng của dự án là công ty con của một doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc. Doanh nghiệp này đã bị Ngân hàng Thế giới niêm yết sau khi có các cáo buộc tham nhũng.

Doanh nghiệp được thuê đất 99 năm, giống như cách người Anh từng dùng để chiếm hữu ở Hong Kong vậy.

Sau đó, một khu tự trị mới trong thành phố sẽ được thành lập với hệ thống tài chính và tư pháp riêng, giống như các khu vực ngoài lãnh thổ mà các nước phương Tây từng có ở Thượng Hải và các cảng biển khác của Trung Quốc.

Sri Lanka đã rơi vào bẫy nợ và để thoát ra khỏi cái bẫy này, họ buộc phải bán đi tài sản của mình.

Là một phần của đặc khu kinh tế ở phía Nam, làng chài Hambantota vốn yên bình nay đã trở thành một bến cảng container sầm uất.

Đường Tơ lụa, gián điệp trứng tằm và Trịnh Hòa

Ấn Độ – TQ giành ảnh hưởng ở Ấn Độ Dương

Sri Lanka cho TQ kiểm soát cảng biển quan trọng

Đặc khu kinh tế: ‘Chỉ chỉnh thời gian thuê đất, chưa đủ’

Tôi đến khu vực này cùng với một người bạn Sri Lanka sau chuyến đi dài băng qua những bãi biển và đầm có mọc cây dừa nước.

Trên đường đi chúng tôi đã rất thích thú khi nhìn thấy cả voi, khỉ, rùa và thằn lằn.

Tuy nhiên, con đường xinh đẹp này không kéo dài mãi mà sau đó là đoạn nối là đường cao tốc bốn làn nhàm chán.

Cảnh sát Sri Lankan dùng vòi rộng để giải tán người biểu tình ở cảng Hambantota hôm 7/1/2017Bản quyền hình ảnhAFP
Image captionHàng trăm nhà hoạt động và các nhà sư Phật giáo phản đối các đầu tư của Trung Quốc tại Hambantota hồi đầu năm 2017

Nó dẫn chúng tôi đến một trung tâm hội nghị và một sân bay quốc tế mới. Một người phụ nữ mặc sari cho chúng tôi biết sau nhiều năm mở cửa thì sân bay này mỗi tuần vẫn chỉ có một chuyến.

Cô ấy không phản đối dự án này nhưng dường như người dân địa phương không được hưởng lợi gì cả. Khi chúng tôi đến sân bay, một bảo vệ tiến đến và nói:

“Hai người không được qua đây. Sân bay này đã được bán cho Trung Quốc rồi.”

Bạn tôi nói rằng cô ấy cũng từng bị từ chối như vậy khi đến một nhà hàng Trung Quốc ở Colombo với lý do “nhà hàng không phục vụ khách địa phương.”

Bên cạnh những lo ngại về vấn đề môi trường và những vấn đề khác, hai thoả thuận cảng biển lớn cũng đặt ra câu hỏi nghiêm túc về tính chủ quyền.

Vị trí chiến lược của Sri Lanka trên các tuyến thương mại Đông Tây đã làm cho nó trở thành mắc xích quan trọng trong mạng lưới cảng biển – một phần trong sáng kiến “Một vành đai, một con đường” cũng như kế hoạch vươn ra toàn cầu đầy tham vọng của Trung Quốc.

Trong khi đó, Delhi lo ngại rằng, hòn đảo được gọi là “giọt nước mắt” ngay ngoài khơi Ấn Độ này có thể sẽ trở thành một căn cứ quân sự thù địch trong tương lai.

Một số người Sri Lanka gọi Trung Quốc là thực dân và so sánh họ với người Âu trong quá khứ.

Một người đàn ông cho biết đây là ‘cuộc xâm lăng khôn khéo’ và trong 50 năm nữa có khi đây sẽ là đất nước của người Trung Quốc.

Tim Luard là phóng viên kỳ cựu của BBC World Service, từng sống ở Hong Kong và Trung Quốc. Bài phóng sự’Sri Lanka: Expanding Chinese influence is palpable – locals even barred from some places’ của ông đã phát trên kênh BBC Radio 4 ở Anh trong tháng 5/2018.

Categories: Chính-Trị Thời-Sự | Leave a comment

Blog at WordPress.com.